مجتمع پرورش ماهی کاسپین-پرورش ماهی در قفس در دریای خزر
شنبه ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۲۲:۵۹
مطلب

پرورش ماهی درقفس

رشد روز افزون جامعه بشری ، محدودیت منابع آبهای طبیعی و نیمه طبیعی ، کاهش ذخایر دریایی و صید بی رویه از آبهای ساحلی و نهایتاً ایجاد اشتغال و افزایش تولید با هدف افزایش مصرف سرانه و تامین پروتئین مورد نیاز، جامعه ضرورت توسعه آبزی پروری در آبهای داخلی را دو چندان می سازد .

پرورش ماهی در قفس اوایل دهه 80 مطرح و براساس مطالعات انجام شده از سوی یک شرکت نروژی ، بیش از 400 هزار تن ظرفیت بالقوه برای این طرح در استانهای شمالی و جنوبی کشور شناسایی، ولی توسعه مطلوبی نداشته است .

پرورش ماهی در قفس از طرحهای حمایتی جامعه صیادان در دریای شمال و سواحل جنوبی کشور است و چنانچه در استانهای غیرساحلی با استفاده از منابع آبهای طبیعی و نیمه طبیعی این فعالیت انجام شود گامی موثر در توسعه آبزی پروری ، افزایش تولید و ایجاد اشتغال می باشد .

در حال حاضر پرورش ماهی در قفس از سیاستهای شیلات بوده و یکی از مطمئن ترین سرمایه گذاری ها در بخش شیلاتی می باشد .

 

پرورش ماهی درقفس

 


آشنایی با پرورش ماهی در قفس


 در حال حاضر،با توجه به وجود محدودیت های فراوان در بهره برداری از منابع آبی، نوجه به توسعه پرورش ماهی در قفس و جایگزینی آن با فعالیت های صیادی در اغلب کشورها آغاز گردیده است.

بعنوان نمونه در کشور چین در خلال سالهای 2003 تا 2010 میلادی با حمایت دولت، بیش از 30 هزار شناور صیادی مختلف حذف شده و بیش از 200 هزارنفر صیاد شاغل، شناورهای خود را رها کرده و به بخش پرورش ماهی (عمدتاً پرورش در قفس) روی آورده اند. در سال 1995 ، 3/71 % تولید آبزیان دریایی کشور چین از طریق صید و صیادی بدست آمد که این رقم در سال 2004 به 43/52% کاهش یافت و تلاش می شود تا میزان برداشت در بخش صید و صیادی طی سالیان آتی به حداقل ممکن تقلیل یابد و بخش آبزی پروری جایگزین آن گردد.


 درحال حاضر پرورش ماهی در  4 روش و سیستم در سراسر جهان در حال گسترش می باشد: 

الف)پرورش در استخرهای خاکی

ب)  پرورش در تانک      

ج) پرورش در استخر بتونی   (Raceway)

د )   پرورش ماهی در قفس

 منشا اولین قفس های پرورشی از نظر تاریخی مبهم و ناشناخته می باشد. اما اولین قفس های واقعی که به منظور پرورش ماهی مورد استفاده قرار گرفتند در اواخر قرن 19 در جنوب شرق آسیا مورد استفاده قرار گرفتند. این قفس ها از چوب بامبو (خیزران) ساخته شده بودند و ماهی ها نیز توسط ماهی های هرز و پس مانده های غذایی تغذیه می شدند.

 اولین قفس های مدرن و امروزی در سال 1950 میلادی ساخته و مورد استفاده قرار گرفتند اما اولین تحقیقات در زمینه پرورش ماهی در قفس توسط دانشگاه های آمریکا در سال 1960 آغاز گردید.


 بررسی امکان پرورش ماهی ( در قفس ) در کانالهای شبکه آبیاری و اثرات زیست محیطی آن:


پرورش ماهی در قفس یکی از روش های نوین پرورش ماهی د ر محیط های محصور ( قفس ، پن ، کانال ) می باشد که امروزه بطور وسیع در سرتاسر جهان مورد استفاده قرار می گیرد و در مقایسه با روش های دیگر مانند  پرورش در استخر و تانک هزینه کمتری دارد .

پن در سطح های مختلف از یک تا 1000 هکتار ساخته می شود ولی قفس ها دارای سطحی بین یک تا 1000 متر مربع می باشند . لذا با توجه به سطح کوچک ، قفس ها برای پرورش متراکم مناسب تر هستند، درحالی که پن برای پرورش گسترده و نیمه متراکم مناسب است .

در راستای افزایش تولیدات آبزیان برای تامین قسمتی از پروتئین حیوانی جامعه و همچنین استفاده بهینه از منابع آبی ، بکارگیری سیستم های نوین پرورش آبریان امری ضروری است . با توجه به آمارهای موجود در کشور ما بیش از 500 هزار هکتار منابع آبی وجود دارد که با اعمال مدیریت صحیح امکان بکارگیری سیستم های نوین پرورش مانند پرورش در محیط های محصور ( قفس ، پن ) در بسیاری از منابع خصوصاً شبکه های آبیاری فراهم می باشد . اما باید توجه داشت نیل به این هدف مستلزم بررسی دقیق روند تغییرات کیفی منبع آبی می باشد

 امروزه پرورش ماهی در قفس هم بسیار مورد توجه محققین و هم پرورش دهندگان قرار گرفته است. عواملی مانند افزایش مصرف جهانی ماهی، کاهش صید ماهیان دریایی و سودآور و اقتصادی بودن باعث شده که توجه به پرورش ماهی در قفس افزایش یابد. در حال حاضر بیشتر کشاورزان خرده پای آمریکا در تلاش برای تغییر وضعیت خود از کشاورزی به پرورش ماهی در قفس می باشند (در آبهای داخلی)

پرورش ماهی درقفس یکنوع سیستم آبزی پروری است که در آن ماهی در قفس های نصب شده در آب نگهداری می شود در حال حاضر قفس های پرورشی بصورت گسترده ای در آب های سراسر جهان مورد استفاده قرار می گیرند.

قفس ها به اشکال و اندازه های مختلف و بسته به نیاز پرورش دهندگان ساخته و مورد استفاده قرار می گیرند. قفس را می توان بصورت آماده خریداری نمود و یا با استفاده از مواد اولیه ای که در بازار یافت می شود مانند لوله پلی اتیلنی، چوب و یا فولاد مونتاژ نمود.

معمولاً قفس ها بصورت چهارچوب هایی ساخته می شوند که با تورهایی با چشمه مناسب پوشیده می شوند چشمه های توری بایستی بصورتی باشند که جریان آب بخوبی در قفس برقرار باشد، اما ماهی ها قادر به خروج از قفس نباشند. 

 

پرورش ماهی درقفس

 


قفس ها از نظر سایز بسیار متنوع هستند و از قفس هایی با حجم چند مترمکعب تا قفس های بسیار بزرگتر را شامل می شوند.

در آب های شیرین و داخلی معمولاً از قفس های شناور استفاده می شود اما در آبهای اقیانوسی قفس هایی که در زیر آب نصب می شوند بیشتر کاربرد دارند.

قبل از شروع به فعالیت در زمینه پرورش ماهی در قفس، تولید کننده بایستی بدقت قابلیت و توانایی بازار برای ارائه محصول را ارزیابی نماید و عواملی مانند کیفیت آب، هزینه تولید ، هزینه ساخت و راه اندازی را دقیقاً بررسی  و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد. یک پرورش دهنده بایستی توانایی تولید را با صرف حداقل هزینه و کمترین خطر زیست محیطی داشته باشد.

جنبه های پرورش در قفس


از قفس می توان در پرورش متراکم ، نیمه متراکم و گسترده استفاده کرد. در پرورش گسترده، ماهی ها متکی به غذاهای طبیعی و قابل دسترس آبی هستند ولی در روش های متراکم ونیمه متراکم غذای دستی کاربرد دارد.

در پرورش گسترده ونیمه متراکم در قفس ، از گونه ماهی های علف خوار و همه چیزخوار و در پرورش متراکم از گونه های گوشت خوار استفاده می شود. بیش از 130 گونه ماهی و12 گونه میگو ، خرچنگ دریایی و خرچنگ معمولی در قفس پرورش داده می شوند.

 

سیستم های پرورش ماهی در قفس در دریا

 

پرورش گسترده آبزیان در قفس


پرورش گسترده در قفس منحصر به آبهای شیرین است و می توان آن را در دو نوع محیط انجام داد. دریاچه ها و مخازن آبی با تولید بالا و آبهایی که مقادیر قابل توجهی فاضلاب یا مواد زائد خانگی به آن وارد می شود . تولید اولیه که کلیه تبادلات متوالی انرژی در شبکه های غذایی درون آب به غیر از سیستمهای تغذیه شده با مواد زائد و سیستمهای  ورودی زیاد مواد تولید شده در خارج از آب (مثل برگ ها ) را تقویت می کند. به در دسترس بودن مواد مغزی مهم (ترکیبات فسفر و نیتروژن و غیره) نور و حرارت بستگی دارد . سیستمهای که مواد مغذی زیادی به آنها وارد می شود. احتمالاً تولید بالایی دارند. اما حاصلخیزی  با عرض جغرافیایی نیز همبستگی شدید دارد . و در مناطق معتدله (عرض جغرافیایی 32 تا 67درجه) و گرمسیر (23 درجه شمالی تا 23 درجه جنوبی) میزان سالانه تولید اولیه افزایش قابل توجهی دارد آبهای گرمسیری که بار مواد مغزی بالایی دارند. بهترین شرایط را برای پرورش گسترده در قفس دارند.

ثابت شده استخرهایی که با فاضلاب آبگیری می شوند و رودها و رودخانه هایی که در معرض بار بیش از حد مواد زائد خانگی هستند. برای پرورش گسترده در قفس مناسب ترند. ولی باید به پذیرش عمومی و حفظ سلامتی که در اثر رشد ماهیان در این سیستمها بوجود می آید. توجه شود اما می توان چنین ماهیانی را مجدداً عاری از هر نوع آلودگی کرد. یا آنها را به خوراک سایر گونه ها مخلوط کرد.

کف زی شناور خوارها ، لجن خوارها و همه چیز خوارها (از قبیل بسیاری از کپورها و  تیلاپیاها )گونه های مناسبی برای پرورش گسترده می باشند. ولی درباره گونه هایی که مناسبترین شرایط را برای حالات مختلف داشته باشند تحقیقات کمی انجام شده است.


پرورش نیمه  متراکم آبزیان در قفس


پرورش نیمه متراکم ماهیان متدوال ترین روش پرورش در قفس در آبهای شیرین مناطق گرمسیری است . گونه هایی که در قسمت های پایین تر زنجیره غذایی قرار دارند. نظیر تیلایپا  و کپور سرگنده وکپور نقره ای   و کپور معمولی را با مواد مختلفی که شامل سبوس برنج ، گندم درجه متوسط ، زائدات کارخانه های سازنده مخمر است . تغذیه می کنند همچنین در اروپای شرقی تا حدودی پرورش نیمه متراکم ماهی در قفس انجام می شود. اما به غیر از بعضی کارهای آزمایشی با گونه های علفخوار (نظیر صافی ماهیان و کفال ها) پرورش نیمه متراکم در قفس در محیط های دریایی انجام نشده است.

احتمالاً گسترش بیشتر پرورش نیمه متراکم در قفس محدود به آبهای شیرین است زیرا تنها معدودی از گونه های دریایی مهم تجاری و گونه های آبهای شیرین مناطق معتدله می توانند از غذاهای طبیعی در دسترس برای گونه های قفس و یا از غذاهای کمکی که از مواد گیاهی با پروتیئن کم تهیه شده اند استفاده کنند.

مصرف غذای کمکی عمدتاً براساس در دسترس بودن تعیین می شود و غذاها بجای این که بر مبنای قواعد تعیین شده باشد. بطور تجربی داده می شود بعلاوه دانستنی ها در باره نقش غذای کمکی در پرورش نیمه متراکم آبزیان کم است. در نتیجه تهیه دستورالعمل های ثابت برای آن مشکل است.

 

 

مجتمع های پرورش ماهی در قفس در دریا

 


پرورش متراکم آبزیان در قفس


پرورش متراکم در قفس عمدتاً محدود به پرورش گونه های گوشتخوار با ارزش است.  آزاد ماهیان و گربه ماهی نهری (Ictalurus punctaus) بطور متراکم   در آبهای شیرین پرورش داده می شوند . در حالی که ماهی آزاد اقیانوس اطلس ، دم زرد ، سی باس (Lates calcarefer) گونه های اصلی برای پرورش متراکم در محیط های دریای هستند. بعضی نقاط دنیا (مثل اروپا ، آمریکای شمالی ، سنگاپور ، تایوان) بطور متراکم در قفس پرورش می دهند، زیرا قیمت بالایی در بازار بدست آورده اند.همچنین ممکن است محدودیت طول مدت پرورش در این کشورها باعث ترغیب آنها به مصرف غذای متراکم شده باشد. هنوز غذای اصلی پرورش ماهی دم زرد و هامور ماهیان کم ارزش است . برای پرورش ماهی آزاد و گربه ماهی کانالی غذای اصلی پلت خشک فرموله شده تهیه شده است. بعلت اینکه در آبهای جاری غذا زیاد هدر می رود ، پرورش متراکم در آنها توصیه نمیشود.


پرورش تک گونه در مقابل پرورش توام چند گونه


پرورش تک گونه در قفس بیشتر متداول است و پرورش توام چند گونه به ندرت در این سیستم انجام می شود. چند دلیل برای این کار وجود دارد. جایگاه های غذایی قابل بهره برداری در قفس ها کمتر از پن ها و استخرها است. بنابراین در قفس  غذای طبیعی در دسترس گونه هایی که کفزی خوار یا ماکروفیت خوار هستند نیست.

 

گونه انتخابی پرورش تجاری در ایران ، ماهی قزل آلای رنگین کمان است.

ماهی قزل آلا به راحتی به غذای دستی عادت کرده و ارزش اقتصادی بالایی دارد و همچنین تهیه بچه ماهی به مقدار مورد  نیاز به راحتی امکان پذیر است.


 دوره پرورش:


در کشور ما با توجه به دمای آب ، پرورش دهندگان ماهی در قفس بین 4-8 ماه فرصت دارند تا ماهیان مزارع خود را به وزن بازار برسانند.


حمل و نقل و رهاسازی ماهی در قفس :


48 – 24  ساعت قبل از حمل و نقل بچه ماهی ها ، غذادهی قطع می شود و به وسیله مناسبی بچه ماهی ها به محل استقرار قفس منتقل می شوند. پس از رسیدن وسیله حمل و نقل ماهی به منبع آبی ، یا قفس را به کنار ساحل نزدیک کرده و ماهی ها را توسط لوله های پلاستیکی یا برزنتی به داخل قفس تخلیه می کنند یا اینکه ماهی ها را توسط قایق به محل مورد نظر می برند.


پیش از رهاسازی، باید دمای آب ماهی با دمای محیط جدید تقریباً برابر باشد. بلافاصله پس از انتقال ماهی در قفس ، نباید به آنها غذا داد.

بر مبنای تولید نهایی هر قفس و محاسبه تعداد تلفات ، ماهی ها را در قفس رهاسازی می کنند.


غذادهی در قفس:


از غذادهی در هنگام سرما یا گرمای شدید و هنگام طوفان خودداری شود، زیرا ماهی ها در این مواقع اشتهای مناسبی ندارند. ماهی های قفس را بایستی، به زمان های مشخص غذادهی عادت داد. با توجه به طول و وزن متوسط هر ماهی، غذا با سایز مشخصی استفاده می شود.از دادن غذا در مواقع تاریکی یا کدورت آب نیز باید خوددداری شود.


صید ماهیان در قفس:


صید ماهی های قفس، براساس چرخه تولید، یا به صورت یک جا و یا به صورت مرحله ای انجام می شود. اگر ماهی ها در زمان رهاسازی یک وزن باشند، یک جا برداشت و به بازار ارسال می شوند، اما اگر ماهی ها در هنگام رها سازی اختلاف وزن داشته باشند یا در دوره های مختلف رها سازی شده باشند و در دوره های مختلف به وزن بازاری برسند ، مرحله ای صید می شوند.24 ساعت قبل از صید، غذادهی قطع می شود.

برای صید ماهی از قفس ، تور را بالا می کشند، تا حدی که ماهی ها در یک حجم کوچک از آب جمع شوند سپس با یک ساچوک، ماهی ها را از داخل تور خارج می کنند. در قفس های بزرگ ، از چرثقیل برای بالا کشیدن تور استفاده می شود.

عملیات بعدی ، جایگزاری قطعات خرد شده یخ لابلای ماهی ها وفرستادن آنها به بازار مصرف است.
 


چاپ کد : 1

سوالات و نظرات کاربران در مورد این مطلب


نکات مهم قبل از ارسال درخواست :

- قبل از طرح سوال یا مشکل خود، کامنت سایر کاربران و پاسخ آنها را مطالعه کنید.

- لطفا فارسی تایپ نمائید. امکان بررسی کامنت های پینگلیش وجود ندارد.

- پاسخ سوالات از طریق ایمیل نیز ارسال میشود. لطفا مشخصات خود را دقیق وارد کنید(ایمیل و شماره تماس شما محرمانه بوده و در سایت نشان داده نمیشود)

نام *
ایمیل :
موبایل :
سوال *
کد امنیتی *

پرورش ماهی
فروشندگان تجهیزات  و مواد اولیه

فروشندگان تجهیزات و مواد اولیه

درخواست خرید خط تولید غذای آبزیان

درخواست خرید خط تولید غذای آبزیان